امور باغبانی و فضای سبز

دکتر آخانی ،گیاهشناس :
کاشت سوزنی برگان سبب از بین رفتن گیاهان بومی می شود

همانطورکه برخی ارزش های غربی به دلیل تناقض با فرهنگ ومذهب ایرانیان درجامعه ماجایگاهی ندارد، گیاهان غیربومی نیزبا اقلیم ایران ناسازگارند وافزایش سطح زیرکشت گیاهان خارجی، سبب آسیب رسانی به گونه های بومی کشورمی شود ؛ با اینهمه تب کاشت گیاهان سوزنی برگ که عموما بومی نیستند همه سازمان ها وارگان های مسئول را فراگرفته است

اگرفرهنگ خارجی می تواند فرهنگ بومی ما را تهدید کند، کاشت گیاهان سوزنی برگ درایران نیزنوعی تجاوزبه حریم طبیعی کشوراست. دکترحسین آخانی دکترای گیاهشناسی ازآلمان وعضوهیئت علمی دانشگاه تهران دراین باره معتقد است: به دلایل گوناگون کاشت سوزنی برگان درست نیست. فلورطبیعی ایران از 7300 گونه گیاهی تشکیل شده که فقط شش نوع گیاه سوزنی برگ درآن است. ما هرگزکاج را به صورت وحشی درایران نداشته ایم. این کاج ها حدود شصت سال پیش ازقفقازوارد ایران شده ودرسطح وسیع کاشته شده است.

سیاست آمریکایی

ریشه اولیه کاشت درخت کاج دربسیاری ازکشورها ازجمله برزیل به سیاست آمریکایی ها بازمی گردد. چون درخت کاج سریع رشد کرده ودرخاک فقیرنیزمی روید، بسیاری از شرکت های آمریکایی برای افزایش میزان چوب تولیدی وبالابردن سود خود، اقدام به کاشت کاج درکشورهای دیگرکردند. این متخصص گیاهشناسی استفاده ازاین درختان را درشرایط آب وهوایی ایران زیان آوردانسته و می گوید: دلایل بسیاری ازنظرعلمی برای آسیب رسانی این درختان به گیاهان بومی وجود دارد که مهم ترین آن ها عدم تعادل دمایی است. او می افزاید :هنگامی که پوشش گیاهی ازگیاهان برگریز تشکیل شده باشد، برگ ها درهوای سرد زمستان و اوایل بهار می ریزند. خاک در این زمان نیازبه دمای بیشتری دارد تا بذرها در آن جوانه بزنند. اما گیاهان سوزنی برگ مثل کاج، چون برگ هایشان نمی ریزد، از نفوذ حرارت خورشید به خاک جلوگیری کرده ومانع رشد گیاهان دیگرمی شوند.

کاشت بی رویه کاج در تهران وبسیاری از شهرهای ایران

این درحالی است که ارگان های متولی درشهرتهران وبسیاری از شهرهای دیگر به کاشت بی رویه کاج روآورده اند که این امرسبب آسیب رسانی به طبیعت شده است؛ تا آنجا که دیگر ازبسیاری ازگیاهان بومی وسازگاربا اقلیم تهران و سایر نقاط را نمی بینیم. فلورایران در شرایط آب وهوایی زمستان یا اوایل فصل بهاردرایران، گیاهان بوته ای، پیازی یا بذرها جوانه می زنند که درابتدای رشد خود به خاک خیس ودمای مناسب احتیاج دارند. دکتر آخانی علت را اینگونه بیان می کند:« با اینکه سطح برگی " پهن برگان" بیشتراست اما سوزنی برگان مانع ازرسیدن آب باران به زمین می شوند. گیاهان سوزنی برگ به علت فعالیت آنزیم "نیترات ردوکتاز" تفاوت فابل توجهی دراستفاده ازنیترات خاک با گیاهان دیگردارند. این گیاهان نیترات را به شکل آمونیوم جذب می کنند واین سبب شسته شدن نیترات درجنگل های کاج می شود؛ درپی این عمل اسیدیته خاک افزایش پیدا می کند. درطبیعت ایران حشرات نقش ویژه ای درگرده افشانی دارند وقارچ ها به عنوان جاذب آب، با ریشه گیاهان دیگر در هم رشد می کنند. با جلوگیری ازرسیدن نورورشد نکردن بذرها توسط گیاهان سوزنی شکل، زیستگاه حشرات ازبین می رود وگرده افشانی گیاهان دیگرنیزبا ازبین رفتن حشرات دچار مشکل می شود.» دکترآخانی می گوید:« خاک مناطقی که ازگیاهان پهن برگ پوشیده شده اند، غنی تراست؛ زیرا تجزیه برگ های ریخته شده ازاین گیاهان درغنای خاک موثراست. اما برگ های سوزنی برگان به دلیل مواد تشکیل دهنده وسوزن های ضخیم،ازاستحکام بیشتری برخوردارند و تجزیه نمی شوند. بنابراین هیچ گاه زیراین درختان گیاه دیگری نمی روید. تجزیه برگ های پهن برگان که بومی کشورهستند، سبب تبادل کاتیونی شده وبه قلیایی شدن خاک کمک می کند. فلوس تجزیه نشدنی دراین گیاهان مملوازمواد غذایی غنی است و به خاک غنا می بخشد. اما سوزنی برگان خاک را اسیدی می کنند و به این ترتیب گیاهان بومی ما محکوم به مرگ می شوند.»

جلوگیری از ذخیره سازی آب

آخانی معتقد است سوزنی برگان درمقایسه با پهن برگان ازرسیدن 20 درصد حجم آب باران به خاک جلوگیری می کنند . درحقیقت با کاشت کاج درکشور، به طورغیرمستقیم ازذخیره سازی آب جلوگیری می شود.. این متخصص گیاهشناسی درزمینه علت کاشت سوزنی برگان در تهران می گوید:« آسان بودن کاشت کاج، رشد سریع وسبزبودن آن درتمام فصول سال، عدم احتیاج به آبیاری ونگهداری، ازمواردی است که سبب می شود مسئولان به کاشت آن تمایل داشته باشند. اواشاره کرد که دستگاه های دولتی درمشاوره با محققان و دانشگاهیان کوتاهی می کنند؛ درحالیکه رابطه بین این دوقشرمی تواند به نتایج مفیدی منجرشود.» هزاران درخت کاج واکالیپتوس دراتوبان قم به دلیل سرمازدگی درسال های گذشته خشک شدند. برای این کاج ها هزینه زیادی صرف شده بود که این هزینه ها به دلیل سازگارنبودن این گیاه با اقلیم ایران، ازبین رفتند.